دیدگاهها
متن مصاحبه با دکتر فریبرز محمدی تهرانی استادیار دانشکده مهندسی عمران و نقشه برداری دانشگاه ایالتی کالیفرنیا در رابطه با نقش ساخت و ساز در توسعه پایدار

 

   آقای دکتر لطفا خودتان را معرفی نمائید؟

دکتر فریبرزمحمدی تهرانی  هستم مدرک کارشناسی خود را از  دانشگاه صنعتی شریف ، اولین مدرک کارشناسی ارشدم  را از دانشگاه  پلی تکنیک دریافت کردم. سپس از دانشگاه  UCL  مدرک کارشناسی ارشد ، دکتری تخصصی  و پست داک دریافت کردم . سالهاست  فعالیتهای اجرایی ، آموزشی و پژوهشی در حوزه  عمران انجام میدهم، می توانم بگویم  28سال است که مهندس عمران هستم ودر حال حاضر استادیار دانشگاه ایالتی کالیفرنیا می باشم.

به نظر شما  چه ارتباطی بین مباحث مهندس عمران و  مسایل بهداشت و محیط زیست وجود؟

من در خصوص ارتباط علوم و مهندسی با یکدیگر  به دیدگاه طبقاتی اعتقاد دارم .مهندسین در پایین ترین قسمت این طبقه قرار دارند، چرا که آنها دیدگاه اجرایی دارند. در بالای این طبقه  دانشمندان  حوزه علوم پایه قرار دارند  که طبیعت را کشف میکنند و اصول طبیعت را در اختیار مهندسین  قرار می دهند تا آنها  بتوانند چیزی را بسازند، به اعتقاد من  دانشمندان حوزه ریاضیات یک طبقه بالا تر از دانشمندان علوم پایه قرار دارند، چرا که آنها جهان انتزاعی را کشف میکنند و زبان طبیعت را در اختیارما قرار میدهند تا ما بتوانیم با طبیعت صحبت کنیم. از این بالاتر به نظر من دانشمندان فلسفه و اخلاق هست که چرایی انجام کارها را برای دانشمندان دیگرحوزه بیان میکنند. آنچه مهم است، اخلاق و انسانیت است، در واقع ما با این الگوی ارتباطی به کرامت انسانی میرسیم. ما بایستی برای رسیدن به  کرامت انسانی محیط پیرامونی خود  را بشناسیم وبا آن ارتباط برقرار کنیم و جهت همکاری و همیاری با محیط به گسترش مصنوعی آن بپردازیم در این مرحله است که شاخه های مهندسی ایجاد میشود. نقش مهندس عمران در رشد جوامع متمدن است.

جایگاه علوم بهداشتی و محیط زیست درکجای این فرآیندی که بیان کردید، می باشد؟

فکر میکنم به رابطه انسان با طبیعت برمیگردد، شما اگر یک پل ، مدرسه یا بیمارستان  بسازید و یا هر اقدام بهداشتی درمانی انجام دهید (با هر نیت خیرخواهانه و انسانی)  اگر این ساخت و ساز موجب  آلودگی های زیست محیطی شود و اثر سوء  بر آیندگان بگذارد، مطمنا ما به هدفمان نرسیدیم. یکی از ویژگی هایی که یک خدمت باید داشته باشد، فراگیر  بودن آن می باشد. از پروژه های عمرانی عمدتا طولانی مدت استفاده میشوند و برای عموم مردم کاربرد دارد این ویژگی های پروژ ه های عمرانی ایجاب میکند،  یک مهندس عمران در یک پروسه همه گروهها (استفاده کنندگان از پروژه  ) را در طول زمان در نظر بگیرد و به نیازهای آنها پاسخ دهد، حال اگر این پروژ همراه با آلودگی زیست محیطی و اثرات سوء  باشد، " نقص غرض "رخ داده است .

وضعیت دنیا را از نظر محیط زیست و توسعه پایدار بیان کنید؟

من ابتدا باید  دو شاخص را توضیح دهم ، اول: توسعه عمرانی، دوم : توسعه بدون اثرات زیان بار زیست محیطی است. ما میتوانیم  کشور ها را براساس این دو معیار به 4 دسته  تقسیم بندی کنیم بعضی کشور ها از پروژه های عمرانی برخوردار نیستند، مشکلات آب،  فاضلاب و هوا دارند، اثرات زیست محیطی سوء ایجاد نمی کنند، کیفیت زندگی خوبی ندارند، می توانم بگویم این کشورها قربانی هستند

به طور سنتی کشورها برای توسعه عمرانی از محیط زیست وام میگیرند یعنی برای توسعه جاده ، تونل و پل و ... منابع طبیعی خود را خراب میکنند و ... مثل شهر نیویورک و لس آنجلس که در آن  توسعه عمرانی بسیار زیادی انجام شده است  تعداد پل ها، تونل ها  برج ها و ... زیاد است،  اما هیچ کس دوست ندارد در مرکز این شهرها زندگی کند چون  آلودگی صوتی، هوا ی آلوده و عدم امنیت باعث می شود  همه از این شهر ها  فرارکنند، چراکه  شهر قابل زندگی نیست، هدف  از توسعه و خدمات عمرانی  در این شهرها آبادانی جهت جذب مردم بود  اما به علت آسیب زدن به محیط زیست در این هدف موفق نبودند. این کشورها به سمت توسعه حرکت کردند  اما  محیط زیست را آلوده کردند  این کشورها در فلاکت زیست محیطی بسر میبرند .

ما باید به سمت کشورهایی با اثرات زیست محیطی کمتر و توسعه انسانی  بیشتر حرکت کنیم ،یعنی پروژه هایی را اجرا کنیم که منابع طبیعی را اسراف نکنند،  انرژی کم مصرف کنند و پایدار باشند. کشورهای اندکی هستند که به اندازه  تولیدات خود، از منابع طبیعی خود مصرف میکنند، کشورهای کاستاریکا وکوبا از نمونه های خوب و موفقی این گروه هستند. آنها دارای  توسعه انسانی و محیط زیست  خوبی هستند، جالب اینجاست درکشور های توسعه یافته این  کشور ها را کشورهای فقیر میدانند، این کشورها میزان مصرف را با آنچه تولید می کنند تنظیم کردند  و به توسعه انسانی توجه کردند (به عنوان مثال مرگ و میر نوزارادان در کوبا از مرگ و میر نوزران در آمریکا کمتر است).

در بین  کشور ها، کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس آلوده کننده ترین کشورهای محیط زیست هستند  و بیان اینکه آیا این  کشور ها توسعه انسانی دارند بسیار سخت است چرا که در بعضی از این  کشور ها هنوز مشکلات برده داری به شکل نوین وجود دارد. بعد از کشورهای حاشیه خلیج فارس، کشور آمریکا یکی از آلودکننده ترین کشورهاست که تقریبا  به طور سرانه 4 برابرتولیدات خود  از منابع  مصرف میکند  همچنین بعضی کشورها همچون کشور استرالیا  به دنبال  بهبود وضعیت خود از طریق  رعایت  مصرف منابع   هستند .

با توجه به بیانات حضرتعالی مبنی براینکه امریکا یکی ازآلوده کننده ترین کشورهاست ،  و باتوجه به اینکه آمریکا از تفاهم نامه تغییرات اقلیم(cop21)  خارج شده است به نظر شما چه اتفاقی میفتد؟ آبا امکان توفیق در اهداف cop21 وجود دارد؟

به طور میانگین کشورها در جهان 2 برابر تولیدات از  منابع موجود  مصرف میکنند و در این بین بعضی کشورها کمتر و بعضی کشورها مثل آمریکا و کشورهای حاشیه خلیج فارس بیشتر جهان را آلوده میکنند.

خروج آنها از این تفاهم نامه نشان میدهد کشور آمریکا  از ابتدا قصد همکاری نداشته است چرا که زمانی هم که امریکا دراین تفاهم بود اقدام جدی از سوی آنها  انجام نگرفت، خبر بد این است که 70درصد آلودگی زیست محیطی  توسط 100 شرکت  بین المللی نفتی تولید میشود، اگر این 100 شرکت  بزرگ حذف بشوند  مشکل آلودگی یقینا حل میشود. در ابتدای این توافق  اندیشمندان اعتقاد داشتند این توافق اصلا کافی نیست و آنها با توافق پاریس  امید چندانی برا ی کنترل حوادث زیست محیطی نداشتند، حتی اگر توافق پاریس به طور کامل اجرا میشد و آمریکا خارج نمیشد باز هم  فاجعه زیست محیطی کنترل نمیشود،  چرا که هنوز جهان  با این مفهوم که "محیط زیست اولویت است و هر چیزی که با محیط زیست سازگار نیست باید کناربرود "، مشکل دارد ؛ تصوری  اشتباه بین مردم وجود دارد و آن این است  که زمین را مادر خود میدانند در صورتی که اینگونه نیست، هر چیزی که در روی کره زمین نتواند خود را با زمین سازگار کند  محکوم به نابودی میباشد و موجودات سازگار حق زندگی در زمین را دارند .

وضعیت کشور ایران درخصوص رعایت توسعه انسانی و توسعه محیط زیست چگونه است؟

اطلاعات و آمار  درمورد وضعیت کشور ایران کم است اما تحقیقات موجود نشان میدهد تا دهه  50 شمسی  وضع کشور ما  خوب بود. اما از دهه  50 با  افزایش قیمت نقت ، پروژه عمرانی زیاد شد  و طبیعتا تخریب محیط زیست افزایش یافت، پس از انقلاب و شروع جنگ  ما شاهد رکود در توسعه  عمرانی بودیم  اما پس از جنگ و آغاز دوره ساخت و سازو سازندگی به تبعیت از آن  آلودگی  زیست محیطی بیشتر شد. کشور ایران و ترکیه نسبتا در این خصوص شبیه هم هستند  و نزدیک به  2.5 برابر منابع تولیدی،  مصرف دارند. ما در توسعه عمرانی به مسائل زیست محیطی توجه نمی کنیم صرفا فقط توسعه عمرانی مد نظر قرار میگیرد به عنوان مثال توجه نمی کنیم به اینکه به ازای مصرف  هر تن سیمان، یک  تن دی اکسید کربن تولید میشود، ما به بار زیست محیطی ناشی از پروژ های عمرانی توجه نمی کنیم، میزان زیان اینگونه پروژه ها  بیشتر از سود آن است . زمانی که ما بیمارستان میسازیم اگر مصالحه ای استفاده کنیم که محیط را آلوده کنیم مطمنا خدمات مفیدی در راستای سلامت  ارائه نکردیم.

 با توجه به تجربیات کشورهای موفق در این زمینه برای  مدیران و سیاستگزاران کشور ما چه پیشنهادی دارید؟

من اعتقاد دارم رویکرد پایین به بالا ممکن است تاثیر گذار باشد اما رویکرد بالا به  پایین هرگز تاثیر نخواهد گذاشت،  لذا بایستی آموزش پایه را در بین کودکان  3 ساله  شروع کنیم و آنها را با ساده ترین الگوهای زیست محیطی آشنا کنیم و به دنبال تربیت نسلی باشیم تا در آینده مسایل زیست محیطی در راستای توسعه پایدار را از  نهادها و سازمانها خود مطالبه نمایند.

کلامم را با جمله ای منتصب به امیرکبیر به پایان میرسانم "اگر نیت صد ساله دارید... انسان تربیت کنید"

گفتگو با دکتر محمد مهدی سلطان دلال عضو هیئت علمی گروه پاتوبیولوژی دانشکده بهداشت و عضو هیئت رئیسه انجمن پروبیوتیک ایران
گفتگو با دکتر محمد مهدی سلطان دلال عضو هیئت علمی گروه پاتوبیولوژی دانشکده بهداشت و عضو هیئت رئیسه انجمن پروبیوتیک ایران
دکتر محمد مهدی سلطان دلال: درخشش دانشجویان دانشکده بهداشت در ششمین سمپوزیوم بین المللی فدراسیون انجمن های آسیایی باکتری های اسیدلاکتیک و چهارمین همایش بین المللی پروبیوتیک و غذاهای فراسودمند چشمگیر بوده است.

آقای دکتر سلطان دلال لطفا بعنوان عضو هیئت رئیسه انجمن پروبیوتیک ایران در خصوص سمپوزیوم بین المللی فدراسیون انجمن های آسیایی باکتری های اسید لاکتیک و پروبیوتیک که در اردیبهشت ماه 97 در تهران برگزار شد توضیحاتی ارائه فرمایید؟
سمپوزیوم پروبیوتیک هرسال در یکی از کشورهای عضو برگزار می شود، امسال ششمین سمپوزیوم بین المللی فدراسیون انجمن های آسیایی باکتری های اسیدلاکتیک و چهارمین همایش بین المللی پروبیوتیک و غذاهای فراسودمند بصورت همزمان در تهران در وزارت جهاد کشاورزی، سازمان تحقیقات و آموزش کشاورزی به مدت 3 روز از 15 الی 17 اردیبهشت ماه برگزار شد.

در این سمپوزیوم روسای انجمن های علمی و متخصصین از 12 کشور آسیایی، همچنین علاقه مندان، بسیاری از اعضاء هیئت علمی، متخصصین صنایع غذایی و دانشجویان رشته های مختلف علاقه مند به موضوع پروبیوتیک و غذاهای فراسودمند شرکت نمودند.

از جمله محور های مهم این سمپوزیوم می توان از محورهای فیزیولوژی و متابولیسم باکتری های اسید لاکتیک، جنبه های ایمنی باکتری های اسید لاکتیک، پروبیوتیک و پری بیوتیک در سلامت انسان، پروبیوتیک در سلامت حیوان، جنبه های تکنولوژیک غذا، دارو و مکمل های پروبیوتیک، اقتصاد و بازار پروبیوتیک  و...... نام برد، که در قالب سخنرانی و پوستر به زبان انگلیسی ارائه گردید.

در این زمینه مدتی است که اینجانب با کمک دانشجویان بخش میکروب شناسی مواد غذایی و پزشکی دانشکده بهداشت جهت شناسایی جداسازی پروبیوتیک های بومی از مواد غذایی مختلف، تعیین خصوصیات و اثرات بازدارندگی و پیشگیری در انواع سرطان سینه و کولون و تعیین نقش مهاری بر علیه باکتری های مولد اسهال و عفونت های بیمارستانی تحقیق می نماییم. امسال در این سمپوزیوم من به اتفاق هشت تن از دانشجویانم در رشته های میکروب شناسی مواد غذایی و پزشکی دانشکده بهداشت با ارائه 9 مقاله در این کنگره شرکت کردیم، که خوشبختانه 2 مقاله ارائه شده توسط دانشجویان در قالب سخنرانی و پوستر برتر مورد تشویق و تقدیر قرار گرفتند.

از 2 مقاله یکی مربوط به پایان نامه خانم الهه لشنی دانشجوی کارشناسی ارشد میکروب شناسی مواد غذایی بود که از عسل برای اولین بار در ایران باکتری های پروبیوتیک (L. kunkeei) FLAB  را جدا سازی و موفق به شناسایی آنها شده بودند. مقاله دیگری که خیلی مورد توجه قرار گرفت از پایان نامه خانم نیلوفر مقدم دانشجوی کارشناسی ارشد رشته میکروب شناسی مواد غذایی بود که از شیر مادر پروبیوتیک های مختلفی را جدا سازی و شناسایی کرده بودند. تحقیقات نشان داده که شیر مادر حاوی طیف وسیعی از باکتری های پروبیوتیک می باشد که مصرف آن نوزاد را می تواند از بسیاری از بیماری های مصون دارد .

البته در طول برگزاری این گنگره  مقالات دیگری هم توسط تیم ما ارائه گردید. بعنوان مثال دانشجویان دیگری که در خصوص نقش باکتری های پروبیوتیک در مهار باکتری های عامل عفونتهای بیمارستانی مقالاتی ارائه دادند. همچنین در بحث سرطان ها  به خصوص سرطان روده بزرگ مقاله دیگری از اینجانب ارائه شد .نتایج بررسی های انجام شده برروی مدل حیوانی نشان داد که باکتری های پروبیوتیک قابلیت مهار سرطان روده بزرگ در موش را دارند. این نتایج می تواند امیدی را در آینده ایجاد کند که با مصرف مرتب باکتری پروبیوتیک از پیدایش سرطان روده بزرگ تا حدی جلو گیر ی بعمل آید. در مجموع یک گنگره خیلی خوب و موفقی بوده که توانستیم نشان بدهیم که محققان ما  هم نسبت به دیگر محققان آسیایی از نظر علمی در سطح مطلوبی قرار دارند.

مقرر گردید که این کنگره  سال آینده در کشور اندونزی برگزار شود و امیدواریم که بتوانیم با مقالات بیشتری در کنگره آتی حضور یابیم و جایگاه ایران را در این زمینه تثبیت نماییم .

اجازه می خواهم من از این فرصت استفاده کنم و ضمن تشکر از جنابعالی برای فرصتی که در اختیار من گذاشتید، اعلام نمایم بخش میکروب شناسی غذایی و مرکز تحقیقات میکروبیولوژی مواد غذایی به عنوان بازوی توانمند این بخش، پروژه های متعددی برای دانشجویان علاقه مند رشته های مختلف میکروب شناسی غذایی و پزشکی، ایمونولوژی، بهداشت مواد غذایی، انگل شناسی و قارچ شناسی در نظر دارد و از همین جا به تمام اساتید ، دانشجویان و علاقه مندان جهت همکاری در پایان نامه های کارشناسی ارشد و دکتری PhD و پروژه های تحقیقاتی خوش آمد می گوییم.

گفتگو با دکتر زرنانی در خصوص فضائل علمی و اخلاقی دکتر شکری استاد دانشکده بهداشت

دکتر فاضل شکری عضو هیئت علمی بخش ایمنی شناسی گروه پاتوبیولوژی دانشکده  بهداشت دانشگاه علوم پزشکی تهران در سال 1369 در رشته دکترای تخصصی   (Ph.D) ایمونولوژی  از دانشگاه بیرمنگام انگلستان فارغ التحصیل شدند. ایشان به مدت 17 سال به عنوان استاد تمام در این گروه فعالیت داشته اند. آقای دکتر شکری در کنار فعالیتهای پژوهشی و آموزشی تلاش وسیعی در زمینه ایجاد زیرساختهای علمی مورد نیاز کشور در عرصه ایمونولوژی و بیوتکنولوژی انجام داده اند. در سال 1372 بانک سلولی ایران را در انستیتو پاستور تاسیس کرده و در طی حدود 17 سال مدیریت این بانک موفق به تاسیس تعداد زیادی آزمایشگاههای مدرن کنترل کیفی و تولید و ذخیره سازی صدها ردۀ سلولی و هیبریدوم های مولد آنتی بادی منوکلونال در این بانک شده اند . فعالیت های بانک سلولی نقش بسیار مهمی در توسعه فعالیت های پژوهشی و تولیدی در زمینه های سلولی و ملکولی در دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی کشور داشته است. ایشان در سال 1379 همراه با جناب آقای دکتر جدی تهرانی موفق به تاسیس و راه اندازی مرکز تحقیقات آنتی بادی منوکلونال در پژوهشگاه فناوریهای نوین علوم پزشکی ابن سینا شدند. ایشان دو بار در سالهای 79 و 87 به عنوان منتخب جشنواره علوم پزشکی رازی که معتبرترین جشنواره در زمینه تحقیقات پزشکی است معرفی شده اند. همچنین برگزیده شدن به عنوان محقق برتر جشنواره فن آوری وزارت علوم در سال 87 از دیگر دستاوردهای علمی ایشان می باشد.

دکتر شکری بیش از 180 مقاله در مجلات معتبر علمی  ارائه نموده و  در مقالات اکثریت این مقالات نویسنده مسئول بوده اند، همچنین بیش از 60 دانشجوی دکتری تخصصی تربیت کرده که تعدادی از انها از سر آمدان رشته ایمنی شناسی هستند. خود من نیز دانشجوی دکتر شکری بوده و از سال 1379 افتخار آشنایی و شاگردی ایشان را دارم. در حال حاضر نیز عضو هیئت علمی  گروه ایمونولوژی هستم.

خصوصیات اخلاقی

نظم و انضباط ایشان بسیار معروف و مثال زدنی است. پرهیز از هرگونه تجمل و نمایش از خصوصیات بارز ایشان است. مدیریت علمی ایشان فوق العاده قوی است؛ در امور کاری سر سخت و دارای پشت کار فراوان بوده و معمولا از ساعت 8 صبح تا 7 بعدازظهر در محل کار خود حضور دارند. در داوری های علمی نکته سنج و دقیق هستند و بدون هرگونه غرض ورزی عقاید علمی خود را بیان می کنند.  تحقیقات نامبرده عمدتا رنگ و بوی  کاربردی دارد. عمده آنتی بادی هایی که تولید کردند آنتی بادی هایی است که برای اولین بار در ایران تولید شده و جنبه کاربردی دارد. ایشان عضو بورد تخصصی ایمونولوژی وزارت بهداشت و درمان آموزش پزشکی هستند. از خصوصیات دیگر ایشان اسرار برروی انجام تحقیقات هدفمند در یک مجموعه تحقیقاتی است. کمک به رشد و تعالی دانشجویان و همکاران خود از خصوصیات بارز ایشان است و این خصیصه ای است که جای خالی آن در دانشگاه های کشور بشدت احساس می شود.  ایشان در جهت رشد اعضای دیگر گروه و دانشجویان فعالانه تلاش می کنند .

ایشان تکیه و اصرار زیادی بر روی اطمینان از صحت نتایج قبل از چاپ مقاله دارند و همواره بر حصول اطمینان به نتایج قبل از چاپ مقاله اهتمام می ورزند. ایشان در قبال دانشجویان خود مسئولیت پذیرند؛ حتی پس از فارغ التحصیل شدن دانشجو و در صورت نیاز با وی تماس گرفته و او را از نظر علمی و اخلاق علمی راهنمایی می کنند. ایشان عقیده دارد که دانشجویان باید طوری تربیت شوند که متکی به خود باشند. استاد شکری از هر گونه زد و بند علمی اجتناب می ورزند. ایشان با اینکه استاد تمام دانشکده هستند ساده زیست بوده و از حداقل امکانات حداکثر بهره وری را دارند. تکیه ایشان بر اصل ایرانی-مداری و تولید ملی است و حتما محصولی که ساخت ایران است را نسبت به محصول خارجی ترجیح می دهند

به نظر اینجانب نخبگانی نظیر استاد شکری سرمایه های گرانبهای دانشگاه علوم پزشکی تهران می باشند و سوابق درخشان و تجارب ارزنده علمی ایشان همواره باید مورد نظر مسئولان دانشگاه قرار بگیرد. بسیار امیدوارم گوهر علمی چنین فرزانگانی تا سالهای متمادی چراغ راه دانشجویان در عرصه علم و معرفت اندوزی باشد. 

 

 

تاب‌آوری تهران متوسط است

عضو هیات علمی دپارتمان سلامت در حوادث و بلایا دانشگاه علوم پزشکی تهران با اشاره به ضرورت توجه به مفهوم تاب‌آوری در مدیریت شهری، وضعیت تاب‌آوری تهران را متوسط توصیف کرد.

دکترعباس استاد تقی‌زاده در گفت‌وگو با ایسنا، با اشاره به تغییر رویکردهای مدیریت بحران به سمت تاب‌آوری اظهار کرد: قبلا در زمینه مدیریت بحران تمرکز بر پاسخ بود یعنی منتظر بودیم اتفاقی بیفتد و بعد برای جمع کردن آن اقدام کنیم پس از آن رویکرد آمادگی مطرح شد یعنی علاوه بر اینکه بتوانیم حادثه را مدیریت کنیم باید از قبل آمادگی پاسخ به حادثه را داشته باشیم.در ادامه انقلاب ایدئولوژیکی در مدیریت بحران در دنیا رخ داد و کاهش اثرات و خسارات ناشی از حوادث مطرح شد یعنی اینکه چه کار شود تا خسارت‌ها چه با اقدامات پیشگیری، آمادگی و چه با اقدامات پاسخ و بازتوانی کمتر باشد.

این استاد دانشگاه در ادامه گفت:‌ این رویکرد کاهش میزان ریسک، مدت‌ها مطرح بود و از سال 1990 و به خصوص از سال 2005 رویکرد دیگری مطرح شد که مکمل بود و در این رویکرد صرفا کاهش ریسک و خسارت‌ها کافی نیست. یعنی به عنوان مثال وقتی شهری داریم که درست یا نادرست توسعه پیدا کرده و در معرض زلزله و سیل است آیا می‌توان در این شرایط کاهش مخاطره داشته باشیم و علل ایجاد کننده خسارات را کم کنیم یا خیر؟ که در نهایت در این زمینه رویکردی تحت عنوان تاب آوری مطرح شد.

وی ادامه داد:‌ در تاب آوری به جای اینکه بر کاهش خسارات توجه کنیم به این مسئله متمرکز می شویم که با وجود مخاطرات جامعه چطور می‌تواند به حیات خود ادامه دهد. برای واضح‌تر شدن این مفهوم به یک مثال اشاره می‌کنم . "وقتی در جاده هراز برف می‌آید می‌گویند ماشین‌ها حرکت نکنند چرا که احتمال ریزش و خسارت وجود دارد اما در تاب آوری علی رغم وجود مشکلات تمهیداتی اندیشده می شود تا مسیر باز بماند و اختلالی در فعالیت سیستم ایجاد نشود".

این عضو هیات علمی دانشگاه در ادامه توضیح خود درباره تاب آوری گفت:‌ نکته‌ای که باید مد نظر قرار بگیرد این است که اگر جامعه‌ای آسیب دید با چه هزینه‌ای، اثربخشی و در چه مدتی باید جامعه را به حالت اول برگرداند. اینجا بحث بهره‌روی خود را پررنگ نشان می‌دهد. تمام این ها در کنار هم مفهوم تاب آوری را تشکیل می دهند. در واقع تاب آوری یعنی توانایی یک سیستم، فرد و یا مجموعه‌ای که با استفاده از پتانسیل داخلی خود و نه نگاه به پتانسیل بیرونی، با یک نگاه مثبت و با استفاده از فرصت‌هایی که از میان تهدیدها به وجود می‌آید بتواند حرکت کند و خسارات را مدیریت کند و هر چه سریع‌تر و موثرتر به زندگی طبیعی بازگردد.

دکتر استاد تقی‌زاده در مورد اینکه وضعیت تاب آوری شهر تهران چگونه است گفت: وقتی صحبت از تاب آوری در مجموعه پیچیده ای مانند یک شهر می کنیم به این معناست که یک شهر بتواند برابر حوادث مقاومت کند و در زمان حوادث هم فعالیت خود را ادامه دهد و سپس به صورت اثربخش و در زمان کوتاه و منطقی به حالت اول باز گردد؛ البته این مسائل به عوامل معتددی بستگی دارد و دراین جا صرفا فیزیک شهر و خوب بودن ساختمان‌ها و معابر نیست. چه بسا ممکن است که معابر و ساختمان‌ها خوب باشند و صرف اینکه مردم آمادگی روانی نداشته باشند و آموزش کافی ندیده باشند نتوانیم جامعه را از این بحران بگذرانیم که مثال شفاف در این زمینه زلزله‌ای است که تهران را هم لرزاند و با وجود اینکه هیچ خسارتی هم نداشت؛ اما صرفا به دلیل احساس ترس و عدم آمادگی روانی دیدیم که کل سیستم مختل شد.

این استاد دانشگاه با اشاره به اینکه تاب آوری یک شهر به عوامل مختلفی بستگی دارد به این عوامل اشاره کرد و گفت: بحث‌های حاکمیتی و مدیریتی، ظرفیت‌های اجتماعی،‌اقتصادی، زیست محیطی، فرهنگی و طبیعی از جمله این عوامل هستند. ضمن اینکه از بین تمام عوامل، 66 عامل مهم وجود دارد که هر کدام از آنها قابل بحث هستند.

30 درصد عوامل مربوط به تاب آوری به عوامل حاکمیتی و مدیریت شهر باز می‌گردد

به گفته این استاد دانشگاه، مطالعات نشان می‌دهد که مهمترین مسئله در ارتقاء تاب آوری یک شهر این است که شهر، نظام مدیریتی و حاکمیتی مناسب و مدعیان شایسته داشته باشد. اگر مدیران آگاهی داشته باشند قطعا در زمینه تامین و مصرف منابع و همچنین برنامه‌ریزی شهر موثر خواهند بود. درمجموع چیزی در حدود 30 درصد عوامل مربوط به تاب آوری به عوامل حاکمیتی و مدیریت شهر باز می‌گردد.

وی با اشاره به اهمیت عوامل اجتماعی برای تاب آوری گفت: سرمایه اجتماعی و اعتمادی که بین مردم و مسئولان در شهر وجود دارد و حس تعلق شهروندان به شهر و امنیت اجتماعی بسیار مهم است. آمادگی های روانی و اجتماعی ، بحث‌های فرهنگی، سواد و میزان آمادگی مردم و نوع جهان بینی آنها و اینکه در حوزه پیشگیری چگونه فکر می کنند از مباحث تاثیر گذار است. مواردی دیگری مانند زیرساخت‌ها( آب و برق و پل‌ها) تاثیر گذار هستند؛ اما بر اساس مطالعاتی که در دنیا و کشور ما انجام شده از آنجایی که تاب‌آوری رویکردی جامع است که همه چیز را با هم می‌بیند اگر بخواهیم به عوامل مختلف وزن بدهیم برای تاب‌آور بودن، عوامل مدیریتی و فرهنگی و اجتماعی خیلی مهم هستند.

دکتر استاد تقی زاده اضافه کرد: با شرایطی که تهران دارد و با در نظر گرفتن سناریوهای معروفی که وجود دارد سوال این است که آیا دراین صورت واقعا فاجعه قرن رخ می دهد؟ و شهر "کن فیکون" می شود یا علی رغم خسارت‌های زیاد می تواند سرپا بماند؟ و این یک سوال جدی است که وجود دارد.

ایشان با اشاره به نتایج پژوهش‌هایش گفت: در این زمینه کاری که انجام دادیم این بود که بر اساس 66 آیتم وضعیت شهر تهران را سنجیدیم که آیا واقعا تهران توان ایستادگی در سناریویی مانند زلزله 6.5-7 را دارد یا خیر؟ که مطالعات مانشان داد، وضعیت متوسط است.

وی ادامه داد: در سال‌های 85 و 95 به ترتیب تاب آوری تهران 46 و 57 درصد بود. بنابر این در طول این مدت تاب آوری تهران 11 درصد افزایش داشت. با تحلیل این عددها سوالی که پیش می آید این است که آیا نسبت به گذشته وضعیت ما بهتر شده است یا خیر؟ مدعی هستم که قطعا وضعیت بهتر شده است. در حال حاضر امکاناتی داریم که شاید در سال 85 نداشتیم. بازسازی‌هایی که انجام شده و تحقیقات و آزمایشاتی که انجام گرفته است تاثیر گذار بوده و همچنین در سال 84 هیچ گونه از امکانات امروزی مثل سازمان مدیریت بحران و سوله‌های بحران وجود نداشت و تعداد پایگاه‌های آتش‌نشانی هم کمتر بود. بنابر این افزایش 11 درصدی تاب آوری ناشی از توسعه عوامل مختلف است.

دکتر استاد تقی‌زاده در پاسخ به این سوال که آیا با در نظر گرفتن این نتایج می توان گفت که ما از نظر تاب آوری در حال حاضر وضعیت خوبی داریم؟ گفت: من می‌گویم خیر؛ زیرا تاب آوری ما متوسط است. در واقع اینکه تصویر سیاهی از تهران بعد از یک حادثه مثل زلزله مورد اشاره بدهیم و فکر کنیم که کل شهر با خاک یکسان می شود درست نیست و این شهر پتانسیل‌هایی دارد که می تواند ادامه بدهد؛ اما با این حال میزان تاب آوری متوسط است و نمی‌توان گفت شرایط بسیار خوبی داریم.

وی در پاسخ به این سوال که آیا ضرورت توجه به بحث تاب‌آوری در مدیریت شهر حس شده است؟ گفت: اگر توجه شده بود شاید بیشتر توسعه پیدا می کرد بحث ما این است که موضوع مدیریت بحران توجه ویژه می خواهد و دلیلش هم این است که مدیرانی که به حوزه مدیریت بحران چه در زمینه پیشگیری و تاب‌آوری تمرکز می‌کنند شهر را به سمت توسعه پایدار می‌برند. یعنی بحث تاب‌آوری یک قدم به توسعه پایدار نزدیک است.

با یک تغییر ساختار می‌شود به افزایش تاب‌آوری کمک کرد

به گفته عضو هیات علمی دپارتمان سلامت درحوادث و بلایا دانشگاه علوم پزشکی تهران ، گاهی دم از توسعه پایدار می‌زنیم؛ ولی عملا توسعه پایدار اتفاق نمی‌افتد؛ اما مدیرانی که بحث تاب‌آوری شهر را متوجه می‌شوند و جزو سیاست‌ها و اولویت‌هایشان قرار می‌گیرد قطعا به سمت توسعه پایدار حرکت می‌کنند. آنچه به عنوان یک عضو هیات علمی دانشگاه انتظار دارم این است که این موضوع مورد توجه جدی مدیران قرار بگیرد و در حوزه مدیریت هم وقتی صحبت می‌کنیم پول نمی‌خواهد و تنها تغییر دیدگاه نیاز دارد. به عنوان مثال در چند سال گذشته برای مدیریت بحران در شهر تهران ساختاری نداشتیم. سازمان مدیریت بحران شهر تهران به عنوان یک ظرفیت تشکیل شد و در حدود سال 94 برای مناطق هم ساختارهای مدیریتی شکل گرفتند طبیعتا اگر این ساختارها تقویت شوند و توسعه پیدا کنند بدون اینکه منابعی به شهرداری تهران اضافه شود و سرمایه گذاری مالی و تجهیزاتی خاصی انجام دهیم با یک تغییر ساختار می‌شود به افزایش تاب‌آوری کمک کرد.

لزوم انتخاب مدیران شهری آگاه و باتجربه در حوزه مدیریت بحران

وی افزود: با توجه به اینکه شهردار تهران هم تغییر کره یکی از آیتم‌های مهم برای انتخاب مدیران شهری بحث آگاهی و تجربه در حوزه مدیریت بحران است که می‌تواند خیلی کمک کند.

دکتر استاد تقی زاده گفت: آخرین مدل‌های مدیریت شهری به مدل توسعه پایدار و تاب آوری بر می‌گردد و ما تاجایی که می توانیم باید تلاش کنیم در این زمینه تولید ادبیات کنیم و تعامل داشته باشیم و مدیران ما متوجه اهمیت این موضوع شوند.

این عضو هیات علمی دانشگاه بااشاره به زلزله کرمانشاه و اتفاقات مربوط به امداد رسانی و بازسازی شهرها دراین حادثه گفت: امروزه با پول و منابع و ... کمتر می‌توان میزان خسارت‌ها را کاهش داد و مهمتر از آن استفاده از منابع داخلی و ظرفیت‌های داخلی است و برای اثبات این دلیل به عنوان مثال در همین زلزله کرمانشاه می‌توانست یک رویکرد وجود داشته باشد. اینکه کلیه نیروهای امدادی که به منطقه می‌روند به سیستمی که در آن منطقه وجود دارد بپیونند و کمک کنند تا این سیستم سریع‌تر خود را بازیابی کند. این مسئله به عنوان خودسازماندهی در تاب آوری مطرح است ولی متاسفانه چیزی که در آنجا مشاهده شد این بودکه سیستم داخلی کامل کنار گذاشته شد و باسیستمی که از خارج آمده بود منطقه مدیریت شد. در حالی که تاب آوری می‌گوید هرچه امدادو کمک است باید در اختیار سیستم موجود قرار بگیرد تا بتواند هر چه سریع‌تر خود را ساماندهی کند و این تفاوت تاب‌آوری و سیستم از بیرون است.